Zatrucie pokarmowe i jelitówka (grypa żołądkowa) - objawy i postępowanie

Wymioty, biegunka i skurczowy ból brzucha po posiłku to najczęściej zatrucie pokarmowe albo wirusowa jelitówka. U zdrowych dorosłych mijają zwykle w ciągu kilku dni, a najważniejszym leczeniem jest picie płynów nawadniających. Antybiotyk przeważnie nie jest potrzebny.

  • Podstawa leczenia: nawadnianie
  • Norowirus zaraża jeszcze 2 dni po objawach
  • Antybiotyk tylko w wybranych sytuacjach
Porozmawiaj z lekarzem - 79 zł

Co na zatrucie pokarmowe - pierwsze godziny

  1. Pij małymi łykami

    Najlepiej doustny płyn nawadniający z apteki (ma właściwe proporcje soli i glukozy). Przy wymiotach - łyżeczka lub łyk co kilka minut.

  2. Nie lecz się colą

    Słodzone napoje gazowane mają za dużo cukru i za mało sodu - mogą nasilić biegunkę. Odgazowana cola nie zastąpi płynu nawadniającego.

  3. Jedz, gdy masz ochotę

    Głodówka nie przyspiesza wyzdrowienia. Zacznij od lekkich posiłków: kleik, ryż, sucharki, banan, gotowane warzywa.

  4. Ostrożnie z lekami

    Leki hamujące biegunkę (np. loperamid) nie przy krwi w stolcu ani gorączce. Na ból i gorączkę lepszy paracetamol niż leki drażniące żołądek.

Ile trwa zatrucie pokarmowe - najczęstsze przyczyny

Czas od posiłku do objawów podpowiada, co mogło je wywołać:

PrzyczynaObjawy poTypowo trwaCharakterystyczne
Toksyna gronkowcowa1–6 godzinachdo dobygwałtowne wymioty, często kilka osób po tym samym posiłku
Norowirus (jelitówka)12–48 godzinach1–3 dninagłe wymioty i biegunka, szybko zarażają się domownicy
Salmonella6–72 godzinach4–7 dnibiegunka, gorączka, kurcze brzucha; jaja, drób, lody, tatar
Kampylobakter2–5 dniachdo tygodniasilne bóle brzucha, czasem krew w stolcu; niedogotowany drób
Rotawirus1–3 dniachkilka dnigłównie małe dzieci; u dorosłych zwykle łagodnie

Zatrucie grzybami i jadem kiełbasianym (botulizm) przebiega inaczej - patrz objawy alarmowe niżej.

Jak rozpoznać odwodnienie

Odwodnienie jest głównym zagrożeniem przy zatruciu - szczególnie u seniorów, kobiet w ciąży i osób z chorobami przewlekłymi:

  • oddajesz mało ciemnego moczu albo nie oddajesz go przez wiele godzin
  • silne pragnienie, suchy język i usta
  • zawroty głowy przy wstawaniu, kołatanie serca
  • osłabienie, senność, trudność w skupieniu
  • nie jesteś w stanie utrzymać w żołądku nawet małych ilości płynów

Przy lekach moczopędnych, na nadciśnienie, cukrzycę (np. metformina) lub na nerki zapytaj lekarza, czy na czas biegunki odstawić niektóre z nich.

Zatrucie i jelitówka: online, wizyta osobista czy pilnie

Online, po ocenie lekarza

  • objawy trwają ponad 2–3 dni lub nie słabną - ocena przyczyny i dalszego postępowania
  • potrzebujesz zwolnienia lekarskiego albo zwolnienia na opiekę nad chorym dzieckiem
  • uporczywe nudności - decyzja, czy potrzebny lek przeciwwymiotny na receptę
  • pracujesz przy żywności lub z małymi dziećmi - kiedy możesz wrócić do pracy

Tylko na wizycie osobistej

  • biegunka trwa ponad tydzień albo nawraca po podróży
  • objawy u kobiety w ciąży, seniora lub osoby z obniżoną odpornością
  • potrzebne badanie kału lub badania krwi

Pilnie

  • krew w stolcu z gorączką, bardzo silny ból brzucha, objawy ciężkiego odwodnienia - SOR
  • podwójne widzenie, opadanie powiek, trudność w mówieniu i połykaniu po konserwach lub wędlinach domowej roboty (podejrzenie botulizmu) - 112
  • wymioty i biegunka po zjedzeniu grzybów, nawet gdy pojawią się po wielu godzinach lub chwilowo ustąpią - 112

Jak nie zarazić domowników

Norowirus wystarczy w bardzo małej dawce, a żel na bazie alkoholu słabo na niego działa. Myj ręce mydłem i wodą po toalecie i przed jedzeniem, używaj osobnego ręcznika, nie przygotowuj posiłków dla innych. Zabrudzone powierzchnie i toaletę czyść preparatem z chlorem, a pościel pierz w wysokiej temperaturze.

Chory zaraża jeszcze około 2 dni po ustąpieniu objawów - tyle odczekaj z powrotem do pracy, szkoły czy przedszkola. Przy pracy z żywnością poinformuj pracodawcę - mogą być potrzebne badania kału przed powrotem.

Najczęstsze pytania

Jak można zarazić się salmonellą od drugiej osoby?

Drogą fekalno-oralną: przez nieumyte ręce chorego, wspólną toaletę i posiłki, które przygotował. Dlatego przy salmonellozie tak ważne są mycie rąk i to, by chory nie gotował dla innych. Bakterie mogą być wydalane z kałem jeszcze przez kilka tygodni po wyzdrowieniu.

Czy na salmonellę potrzebny jest antybiotyk?

U zdrowego dorosłego z łagodnym przebiegiem zwykle nie - antybiotyk może nawet wydłużyć wydalanie bakterii. Lekarz rozważa go przy ciężkim przebiegu, wysokiej gorączce, u niemowląt, seniorów i osób z obniżoną odpornością.

Jak odróżnić zatrucie pokarmowe od grypy żołądkowej?

Na zatrucie wskazuje to, że objawy pojawiły się u kilku osób po tym samym posiłku, często w ciągu kilku godzin. Grypa żołądkowa (najczęściej norowirus) przechodzi z osoby na osobę - domownicy chorują jeden po drugim w odstępie 1–2 dni. Postępowanie w obu przypadkach jest podobne.

Kiedy po zatruciu można wrócić do pracy?

Najwcześniej 48 godzin po ostatnich wymiotach lub biegunce - tyle trwa jeszcze zaraźliwość. Jeśli pracujesz przy żywności, w opiece medycznej lub z małymi dziećmi, ustal powrót z lekarzem.

Źródła

Opracowanie: redakcja eRecepty24 · aktualizacja

Porozmawiaj z lekarzem - 79 zł