Zatrucie pokarmowe i jelitówka (grypa żołądkowa) - objawy i postępowanie
Wymioty, biegunka i skurczowy ból brzucha po posiłku to najczęściej zatrucie pokarmowe albo wirusowa jelitówka. U zdrowych dorosłych mijają zwykle w ciągu kilku dni, a najważniejszym leczeniem jest picie płynów nawadniających. Antybiotyk przeważnie nie jest potrzebny.
- Podstawa leczenia: nawadnianie
- Norowirus zaraża jeszcze 2 dni po objawach
- Antybiotyk tylko w wybranych sytuacjach
Co na zatrucie pokarmowe - pierwsze godziny
Pij małymi łykami
Najlepiej doustny płyn nawadniający z apteki (ma właściwe proporcje soli i glukozy). Przy wymiotach - łyżeczka lub łyk co kilka minut.
Nie lecz się colą
Słodzone napoje gazowane mają za dużo cukru i za mało sodu - mogą nasilić biegunkę. Odgazowana cola nie zastąpi płynu nawadniającego.
Jedz, gdy masz ochotę
Głodówka nie przyspiesza wyzdrowienia. Zacznij od lekkich posiłków: kleik, ryż, sucharki, banan, gotowane warzywa.
Ostrożnie z lekami
Leki hamujące biegunkę (np. loperamid) nie przy krwi w stolcu ani gorączce. Na ból i gorączkę lepszy paracetamol niż leki drażniące żołądek.
Ile trwa zatrucie pokarmowe - najczęstsze przyczyny
Czas od posiłku do objawów podpowiada, co mogło je wywołać:
| Przyczyna | Objawy po | Typowo trwa | Charakterystyczne |
|---|---|---|---|
| Toksyna gronkowcowa | 1–6 godzinach | do doby | gwałtowne wymioty, często kilka osób po tym samym posiłku |
| Norowirus (jelitówka) | 12–48 godzinach | 1–3 dni | nagłe wymioty i biegunka, szybko zarażają się domownicy |
| Salmonella | 6–72 godzinach | 4–7 dni | biegunka, gorączka, kurcze brzucha; jaja, drób, lody, tatar |
| Kampylobakter | 2–5 dniach | do tygodnia | silne bóle brzucha, czasem krew w stolcu; niedogotowany drób |
| Rotawirus | 1–3 dniach | kilka dni | głównie małe dzieci; u dorosłych zwykle łagodnie |
Zatrucie grzybami i jadem kiełbasianym (botulizm) przebiega inaczej - patrz objawy alarmowe niżej.
Jak rozpoznać odwodnienie
Odwodnienie jest głównym zagrożeniem przy zatruciu - szczególnie u seniorów, kobiet w ciąży i osób z chorobami przewlekłymi:
- oddajesz mało ciemnego moczu albo nie oddajesz go przez wiele godzin
- silne pragnienie, suchy język i usta
- zawroty głowy przy wstawaniu, kołatanie serca
- osłabienie, senność, trudność w skupieniu
- nie jesteś w stanie utrzymać w żołądku nawet małych ilości płynów
Przy lekach moczopędnych, na nadciśnienie, cukrzycę (np. metformina) lub na nerki zapytaj lekarza, czy na czas biegunki odstawić niektóre z nich.
Zatrucie i jelitówka: online, wizyta osobista czy pilnie
Online, po ocenie lekarza
- objawy trwają ponad 2–3 dni lub nie słabną - ocena przyczyny i dalszego postępowania
- potrzebujesz zwolnienia lekarskiego albo zwolnienia na opiekę nad chorym dzieckiem
- uporczywe nudności - decyzja, czy potrzebny lek przeciwwymiotny na receptę
- pracujesz przy żywności lub z małymi dziećmi - kiedy możesz wrócić do pracy
Tylko na wizycie osobistej
- biegunka trwa ponad tydzień albo nawraca po podróży
- objawy u kobiety w ciąży, seniora lub osoby z obniżoną odpornością
- potrzebne badanie kału lub badania krwi
Pilnie
- krew w stolcu z gorączką, bardzo silny ból brzucha, objawy ciężkiego odwodnienia - SOR
- podwójne widzenie, opadanie powiek, trudność w mówieniu i połykaniu po konserwach lub wędlinach domowej roboty (podejrzenie botulizmu) - 112
- wymioty i biegunka po zjedzeniu grzybów, nawet gdy pojawią się po wielu godzinach lub chwilowo ustąpią - 112
Jak nie zarazić domowników
Norowirus wystarczy w bardzo małej dawce, a żel na bazie alkoholu słabo na niego działa. Myj ręce mydłem i wodą po toalecie i przed jedzeniem, używaj osobnego ręcznika, nie przygotowuj posiłków dla innych. Zabrudzone powierzchnie i toaletę czyść preparatem z chlorem, a pościel pierz w wysokiej temperaturze.
Chory zaraża jeszcze około 2 dni po ustąpieniu objawów - tyle odczekaj z powrotem do pracy, szkoły czy przedszkola. Przy pracy z żywnością poinformuj pracodawcę - mogą być potrzebne badania kału przed powrotem.
Przy zatruciu przyda się też
- Nudności i wymiotyLeki przeciwwymiotne i inne przyczyny wymiotów.
- BiegunkaBiegunka bez zatrucia - po antybiotyku, z nerwów, przewlekła.
- Zwolnienie lekarskie onlineL4 na czas jelitówki, także na opiekę nad dzieckiem.
- Teleporada onlinePorada lekarza, gdy objawy się przedłużają.
- Ból brzuchaGdy ból zostaje po ustąpieniu biegunki - inne przyczyny i objawy alarmowe.
Najczęstsze pytania
Jak można zarazić się salmonellą od drugiej osoby?
Drogą fekalno-oralną: przez nieumyte ręce chorego, wspólną toaletę i posiłki, które przygotował. Dlatego przy salmonellozie tak ważne są mycie rąk i to, by chory nie gotował dla innych. Bakterie mogą być wydalane z kałem jeszcze przez kilka tygodni po wyzdrowieniu.
Czy na salmonellę potrzebny jest antybiotyk?
U zdrowego dorosłego z łagodnym przebiegiem zwykle nie - antybiotyk może nawet wydłużyć wydalanie bakterii. Lekarz rozważa go przy ciężkim przebiegu, wysokiej gorączce, u niemowląt, seniorów i osób z obniżoną odpornością.
Jak odróżnić zatrucie pokarmowe od grypy żołądkowej?
Na zatrucie wskazuje to, że objawy pojawiły się u kilku osób po tym samym posiłku, często w ciągu kilku godzin. Grypa żołądkowa (najczęściej norowirus) przechodzi z osoby na osobę - domownicy chorują jeden po drugim w odstępie 1–2 dni. Postępowanie w obu przypadkach jest podobne.
Kiedy po zatruciu można wrócić do pracy?
Najwcześniej 48 godzin po ostatnich wymiotach lub biegunce - tyle trwa jeszcze zaraźliwość. Jeśli pracujesz przy żywności, w opiece medycznej lub z małymi dziećmi, ustal powrót z lekarzem.